ഒരു സിനിമയുടെ കഥയല്ല ഇത്… ചരിത്രത്തിന്റെ നെഞ്ചിൽ ഇന്നും മായാത്ത ഒരു മുറിവിന്റെ കഥയാണ്

1995 സെപ്റ്റംബർ ആറിന് പഞ്ചാബിലെ അമൃത്സറിൽ നിന്ന് ഒരാൾ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടു. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം പോലും കുടുംബത്തിന് കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം കോടതി കണ്ടെത്തിയത്, അത് ഒരു സാധാരണ കൊലപാതകമല്ലായിരുന്നു. മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകനായ ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറയെ പഞ്ചാബ് പോലീസിലെ ചില ഉദ്യോഗസ്ഥർ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി കൊലപ്പെടുത്തിയ കേസാണിതെന്ന്. ആ കേസിൽ സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം നടന്നു. നിരവധി പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. ഖൽറയുടെ ജീവിതമാണ് പിന്നീട് ദിൽജിത് ദോസാഞ്ച് നായകനായ ‘Punjab ’95’, പിന്നീട് ‘Satluj’ എന്ന പേരിലെത്തിയ സിനിമയുടെ അടിസ്ഥാനം.

പക്ഷേ, ഒരു മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം സിനിമയാക്കുക എന്നതിനെക്കാൾ വലിയ പോരാട്ടമാണ് പിന്നീട് നടന്നത്. ഈ സിനിമയുടെ യഥാർഥ കഥ ക്യാമറയ്ക്ക് പിന്നിലാണ്.

ഒരു അക്കൗണ്ടന്റ് കണ്ടെത്തിയ ആയിരക്കണക്കിന് മൃതദേഹങ്ങളുടെ രഹസ്യം

ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറ ഒരു സിനിമാനായകനായിരുന്നില്ല. ബാങ്ക് ജീവനക്കാരനായിരുന്നു. പിന്നീട് മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങി. 1980കളുടെയും 90കളുടെയും പഞ്ചാബ് ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും രക്തരൂക്ഷിതമായ കാലഘട്ടങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. ഖാലിസ്ഥാൻ പ്രസ്ഥാനവും അതിനെതിരായ പൊലീസ് നടപടികളും ദിവസേന മരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിരുന്ന കാലം.

ആ സമയത്താണ് ഖൽറ ഒരു സംശയം പിന്തുടരാൻ തുടങ്ങിയത്.

കാണാതായവരുടെ കുടുംബങ്ങൾ ഒരുപാട് ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ മൃതദേഹങ്ങൾ എവിടെപ്പോയി?

അദ്ദേഹം ശ്മശാനങ്ങളുടെ രജിസ്റ്ററുകൾ പരിശോധിച്ചു. ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ ശേഖരിച്ചു. പിന്നീട് ലോകത്തെ ഞെട്ടിച്ച ആരോപണവുമായി രംഗത്തെത്തി.

അടയാളം അറിയാത്തവരെന്ന പേരിൽ ആയിരക്കണക്കിന് മൃതദേഹങ്ങൾ രഹസ്യമായി ദഹിപ്പിച്ചുവെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ടെത്തൽ. ഈ വിവരങ്ങൾ ദേശീയതലത്തിലും അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനകളിലും വലിയ ചർച്ചയായി.

സത്യം പറഞ്ഞവനെ കാണാതാക്കി

1995 സെപ്റ്റംബർ 6.

അമൃത്സറിലെ വീട്ടിൽ നിന്ന് ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറയെ ചിലർ ബലമായി കൊണ്ടുപോയെന്നാണ് കുടുംബത്തിന്റെ പരാതി.

ദിവസങ്ങൾ കടന്നു.

അദ്ദേഹം തിരികെ വന്നില്ല.

പിന്നീട് നടന്ന അന്വേഷണത്തിൽ പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പങ്ക് പുറത്തുവന്നു. സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം നടന്നു. നീണ്ട വിചാരണകൾക്കൊടുവിൽ ഖൽറയുടെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകലിലും കൊലപാതകത്തിലും പങ്കുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തി ചില ഉദ്യോഗസ്ഥർ ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. ഖൽറയുടെ പേര് മനുഷ്യാവകാശ ചരിത്രത്തിൽ സ്ഥിരമായി രേഖപ്പെട്ടു.

അവിടെ കഥ അവസാനിച്ചില്ല.

വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം അത് ഒരു സിനിമയായി തിരികെ വന്നു.

ഹണി ട്രെഹാനെ പിടിച്ചുകുലുക്കിയ ഒരു ജീവിതം

സംവിധായകൻ ഹണി ട്രെഹാൻ ഈ കഥ കേട്ടപ്പോൾ അതിനെ ഒരു ജീവചരിത്ര സിനിമയായി മാത്രം കണ്ടില്ല.

ഇത് ഒരു മനുഷ്യൻ സത്യത്തിനുവേണ്ടി എത്ര ദൂരം പോകും എന്ന ചോദ്യമായിരുന്നു.

ചിത്രത്തിന്റെ ആദ്യപേര് ‘ഘല്ലുഘാര’ (Ghallughara) എന്നായിരുന്നു. പിന്നീട് അത് ‘Punjab ’95’ ആയി മാറി. കാരണം, കഥയുടെ കേന്ദ്രം 1995 ലെ സംഭവങ്ങളാണ്.

ദിൽജിത് ദോസാഞ്ചിനെയാണ് നായകനാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്.

ട്രെഹാന്റെ വാക്കുകൾ പ്രകാരം, ആദ്യ ഡ്രാഫ്റ്റ് വായിച്ച ഉടൻ തന്നെ ദിൽജിത് സമ്മതിച്ചു. “എപ്പോൾ എവിടെ വരണമെന്ന് പറഞ്ഞാൽ മതി” എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതികരണമെന്ന് സംവിധായകൻ പിന്നീട് വെളിപ്പെടുത്തി.

ദിൽജിത് ഒരു നടനല്ല, ഖൽറയായി മാറുകയായിരുന്നു

ദിൽജിത് ദോസാഞ്ച് ഈ കഥാപാത്രത്തെ ഒരു സാധാരണ സിനിമാ വേഷമായി കണ്ടില്ല.

ഖൽറയുടെ കുടുംബത്തെ കണ്ടു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസംഗങ്ങൾ കേട്ടു.

നടത്തം, സംസാരശൈലി, ശരീരഭാഷ, എല്ലാം പഠിച്ചു.

ചിത്രത്തിന്റെ ഷൂട്ടിങ് പൂർത്തിയായി.

ഇനി റിലീസ് മാത്രം ബാക്കി.

എന്നാൽ യഥാർഥ പോരാട്ടം അപ്പോഴാണ് തുടങ്ങിയത്.

സെൻസർ ബോർഡിന്റെ മേശയിലെത്തിയപ്പോൾ സിനിമ മാറി

2022ൽ ചിത്രം സെൻട്രൽ ബോർഡ് ഓഫ് ഫിലിം സർട്ടിഫിക്കേഷന്റെ (CBFC) മുന്നിലെത്തി.

ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ചില തിരുത്തലുകൾ ആവശ്യപ്പെട്ടുവെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ.

പിന്നീട് സംവിധായകൻ ഹണി ട്രെഹാൻ ഉന്നയിച്ച ആരോപണം സിനിമാലോകത്തെ ഞെട്ടിച്ചു.

ബോർഡ് ആകെ 127 വെട്ടിക്കുറയ്ക്കലുകൾ ആവശ്യപ്പെട്ടുവെന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. പഞ്ചാബ് എന്ന പേര്, ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറയുടെ പേര്, പൊലീസ് സംബന്ധിച്ച ചില പരാമർശങ്ങൾ തുടങ്ങി നിരവധി ഭാഗങ്ങൾ മാറ്റാൻ നിർദേശിച്ചുവെന്നും അദ്ദേഹം ആരോപിച്ചു. CBFC ഈ ആരോപണങ്ങൾക്ക് സമാനമായ പൊതുവിവരണം പുറത്തുവിട്ടിട്ടില്ല.

ട്രെഹാന്റെ ചോദ്യം ലളിതമായിരുന്നു.

“127 കട്ടുകൾ കഴിഞ്ഞാൽ സിനിമയിൽ എന്താണ് ബാക്കി?”

കോടതിയിലേക്ക് പോയ സിനിമ

നിർമാതാക്കളായ RSVP Movies വഴങ്ങിയില്ല.

ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചു.

സിനിമയുടെ സർട്ടിഫിക്കേഷൻ സംബന്ധിച്ച തർക്കം കോടതിയിലെത്തി.

ഇത് വെറും ഒരു സിനിമയുടെ കേസ് മാത്രമായിരുന്നില്ല.

സെൻസർഷിപ്പിന്റെ പരിധി എവിടെയാണ്?

ചരിത്രസംഭവങ്ങൾ സിനിമയിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ എത്രത്തോളം സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്?

ഇതൊക്കെയായിരുന്നു കോടതിയുടെ മുന്നിലെ വലിയ ചോദ്യങ്ങൾ.

മാസങ്ങളോളം കേസ് നീണ്ടു. പിന്നീട് 2025 ജനുവരിയിൽ നിർമ്മാതാക്കൾ ഹർജി പിൻവലിച്ചു. ഔദ്യോഗികമായി എന്തുകൊണ്ടാണ് പിൻവലിച്ചതെന്നത് വ്യക്തമായിട്ടില്ല. എന്നാൽ പിന്നീട് നൽകിയ അഭിമുഖങ്ങളിൽ ഹണി ട്രെഹാൻ, കോടതിക്ക് പുറത്തുണ്ടായ സമ്മർദങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചു. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോപണമാണ്; അതിനെക്കുറിച്ച് സ്വതന്ത്രമായ ഔദ്യോഗിക സ്ഥിരീകരണമില്ല.

‘Punjab ’95’ എങ്ങനെ ‘Satluj’ ആയി?

തലക്കെട്ടും വിവാദത്തിന്റെ ഭാഗമായി.

ആദ്യം ‘ഘല്ലുഘാര’.

പിന്നീട് ‘Punjab ’95’.

അവസാനം ‘Satluj’.

സത്‌ലജ് എന്നത് പഞ്ചാബിലൂടെ ഒഴുകുന്ന നദിയുടെ പേരാണ്.

പേര് മാറിയെങ്കിലും സംവിധായകൻ പറഞ്ഞത് മറ്റൊന്നായിരുന്നു.

“സിനിമയിലെ ഒരു ഫ്രെയിം പോലും മുറിച്ചിട്ടില്ല.”

ദിൽജിത്തും അതേ നിലപാടാണ് ആവർത്തിച്ചത്.

“ഒരു കട്ട് പോലും ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ഞാൻ ഈ സിനിമ പ്രചരിപ്പിക്കുമായിരുന്നില്ല,” എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഖൽറയുടെ ഭാര്യ പരംജിത് കൗറും താൻ മുമ്പ് കണ്ട അതേ പതിപ്പാണിത് എന്ന നിലപാട് പങ്കുവെച്ചതായി സംവിധായകൻ അറിയിച്ചു.

തീയറ്റർ വഴിയടഞ്ഞപ്പോൾ ഒടിടിയിലേക്ക് രഹസ്യപാത

സിനിമ നാലുവർഷത്തോളം പൊതുജനങ്ങൾക്ക് കാണാനായില്ല.

തീയറ്റർ റിലീസ് പ്രായോഗികമല്ലെന്ന് വ്യക്തമായതോടെ മറ്റൊരു വഴി തേടി.

ഒടിടി.

അതും വലിയ പരസ്യങ്ങളില്ലാതെ.

പോസ്റ്ററുകളില്ല.

വിപുലമായ പ്രമോഷനില്ല.

റിലീസ് തീയതി പോലും പലർക്കും അറിയില്ല.

2026 ജൂലൈ 3ന് ZEE5 ൽ അപ്രതീക്ഷിതമായി സിനിമ എത്തി.

അതുവരെ നാലുവർഷം നീണ്ട യുദ്ധം ജയിച്ചെന്നായിരുന്നു സംവിധായകന്റെയും അഭിനേതാക്കളുടെയും വിശ്വാസം. പിന്നീട് ഹണി ട്രെഹാൻ വെളിപ്പെടുത്തിയത്, സിനിമ പുറത്തുവരാൻ അതീവ രഹസ്യമായ ഒരുക്കങ്ങളാണ് നടത്തിയതെന്ന്.

48 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ നിരോധനം, രഹസ്യ പ്രദർശനങ്ങൾ, ടെലഗ്രാം ഗ്രൂപ്പുകളിലൂടെ സിനിമ വൈറൽ- നിരോധിച്ച സർക്കാർ ജയിച്ചോ? സത്‌ലജ്’ ജനിച്ച കഥ നാലുവർഷത്തെ യുദ്ധം- ഭാഗം രണ്ട്